Vì sao tốc độ gigabit thấp? Cách kiểm tra và khắc phục

Hiện tượng tốc độ gigabit thấp là gì?

Khi đăng ký đường truyền gigabit nhưng kết quả đo chỉ đạt vài trăm Mbps, thậm chí thấp hơn, người dùng thường cho rằng cáp quang hoặc nhà mạng có vấn đề. Tuy nhiên, tốc độ thực tế phụ thuộc vào nhiều mắt xích gồm modem, router, dây mạng, cổng kết nối, thiết bị đầu cuối, Wi-Fi, máy chủ kiểm tra và thời điểm sử dụng.

Tốc độ tải xuống và tải lên cũng có thể khác nhau. Một số dịch vụ Internet dân dụng có cơ chế phân bổ băng thông hoặc điều kiện kỹ thuật riêng, vì vậy cần đối chiếu kết quả với thông tin dịch vụ và phương thức đo phù hợp. Độ trễ cao, dao động lớn hoặc mất gói tin thường là dấu hiệu cần kiểm tra thêm, thay vì chỉ nhìn vào một con số Mbps.

Kiểm tra tốc độ đúng cách trước khi tìm nguyên nhân

1. Kết nối máy tính trực tiếp với router bằng dây mạng Cat5e hoặc Cat6, tránh đo qua bộ mở rộng Wi-Fi.
2. Tắt ứng dụng đang tải xuống, đồng bộ đám mây, VPN, phần mềm cập nhật và các thiết bị đang dùng nhiều băng thông.
3. Đo vào nhiều thời điểm trong ngày bằng vài máy chủ kiểm tra khác nhau để loại trừ máy chủ quá tải hoặc ở quá xa.
4. Kiểm tra tốc độ thương lượng của cổng mạng. Nếu cổng chỉ nhận 100 Mbps thì kết quả không thể đạt mức gigabit.
5. Thực hiện cùng một phép đo trên ít nhất hai thiết bị có phần cứng tương đương để xác định lỗi nằm ở thiết bị hay đường truyền.

Nếu kết nối có dây ổn định nhưng Wi-Fi thấp, vấn đề thường nằm ở vùng phủ sóng, băng tần hoặc cấu hình router. Nếu cả kết nối có dây và nhiều thiết bị đều thấp, nên kiểm tra router, dây mạng và liên hệ nhà mạng sau khi đã loại trừ các yếu tố trong nhà.

Nguyên nhân khiến tốc độ gigabit bị thấp

Router không đủ năng lực xử lý

Một router cũ có thể chỉ hỗ trợ cổng WAN hoặc LAN 100 Mbps, dù đường truyền cáp quang có tốc độ cao hơn. Một số thiết bị có cổng gigabit nhưng bộ xử lý yếu, thiếu NAT acceleration hoặc bị quá tải khi bật nhiều tính năng như kiểm soát truy cập, VPN, lọc nội dung và ưu tiên lưu lượng. Hãy kiểm tra thông số WAN/LAN, khả năng NAT và phiên bản phần mềm của router.

Cổng mạng hoặc dây mạng chỉ chạy ở 100 Mbps

Dây mạng bị hỏng, bấm đầu sai chuẩn hoặc chất lượng thấp có thể khiến thiết bị tự hạ tốc độ thương lượng xuống 100 Mbps. Tình trạng này cũng xảy ra khi máy tính, bộ chuyển mạch hoặc bộ chuyển đổi mạng chỉ có cổng Fast Ethernet. Hãy thay thử dây Cat5e hoặc Cat6 khác, kiểm tra đèn báo trên cổng và xem trạng thái liên kết trong hệ điều hành.

Wi-Fi bị giới hạn bởi băng tần và môi trường

Tốc độ Wi-Fi thường thấp hơn tốc độ đo bằng dây do ảnh hưởng của khoảng cách, tường, thiết bị Bluetooth, mạng Wi-Fi lân cận và khả năng của điện thoại hoặc laptop. Băng tần 2,4 GHz có vùng phủ rộng nhưng dễ nhiễu, còn 5 GHz hoặc các chuẩn Wi-Fi mới thường cho tốc độ cao hơn ở khoảng cách gần. Kết quả cũng giảm khi có nhiều thiết bị dùng chung một kênh.

Thiết bị đầu cuối không đáp ứng tốc độ gigabit

CPU, ổ lưu trữ, trình điều khiển card mạng hoặc khả năng mã hóa của thiết bị có thể trở thành điểm nghẽn. Máy tính cũ, điện thoại giá rẻ hoặc thiết bị đang chạy nhiều tác vụ nền thường không đạt tốc độ cao trong bài kiểm tra. Khi tải tệp lớn, tốc độ còn phụ thuộc vào hiệu suất đọc ghi ổ đĩa và máy chủ cung cấp tệp.

Máy chủ hoặc dịch vụ đích bị giới hạn

Tốc độ đo từ một máy chủ cụ thể không đại diện cho toàn bộ đường truyền. Máy chủ ở xa, đang quá tải hoặc giới hạn tốc độ mỗi kết nối có thể làm tải xuống thấp dù mạng gia đình vẫn hoạt động bình thường. Hãy thử nhiều máy chủ và kiểm tra thêm với các dịch vụ khác nhau trước khi kết luận về nhà mạng.

Lưu lượng trong gia đình đang cạnh tranh băng thông

Video độ phân giải cao, camera an ninh, trò chơi trực tuyến, sao lưu đám mây và các bản cập nhật có thể chia sẻ cùng băng thông. Khi nhiều thiết bị hoạt động đồng thời, tốc độ dành cho một máy sẽ giảm. Router cũng có thể tăng độ trễ nếu hàng đợi dữ liệu quá dài, đặc biệt khi có một thiết bị tải lên liên tục.

Sự cố từ đường truyền hoặc nhà mạng

Nếu nhiều thiết bị đều có tốc độ thấp khi kết nối bằng dây, kết quả giảm ở nhiều máy chủ và hiện tượng kéo dài ngoài giờ cao điểm, nguyên nhân có thể nằm ở modem, tín hiệu cáp quang, tuyến truy cập hoặc hệ thống của nhà mạng. Khi đó, nên ghi lại thời gian đo, thiết bị sử dụng, máy chủ kiểm tra, tốc độ tải xuống, tải lên và độ trễ để cung cấp dữ liệu rõ ràng cho bộ phận hỗ trợ.

Cách phân biệt lỗi Wi-Fi, router và đường truyền

Chỉ Wi-Fi thấp: đo bằng dây đạt kết quả tốt nhưng thiết bị không dây thấp. Tập trung vào vị trí router, băng tần, kênh Wi-Fi và khả năng của thiết bị.

Cả dây và Wi-Fi đều thấp trên một thiết bị: kiểm tra card mạng, trình điều khiển, phần mềm VPN, ứng dụng nền và cổng kết nối của thiết bị đó.

Nhiều thiết bị có dây đều thấp: kiểm tra dây mạng, cổng WAN/LAN, router, modem và trạng thái dịch vụ của nhà mạng.

Tốc độ lúc cao lúc thấp kèm độ trễ tăng: theo dõi lưu lượng trong mạng gia đình, mức sử dụng router và thời điểm xảy ra. Nếu vẫn lặp lại khi mạng trong nhà không có tải, hãy gửi nhật ký kiểm tra cho nhà mạng.

Biện pháp tối ưu tốc độ gigabit tại nhà

• Dùng router có cổng WAN và LAN gigabit, hỗ trợ chuẩn Wi-Fi phù hợp với số lượng thiết bị trong gia đình.
• Thay dây mạng lỗi bằng dây Cat5e hoặc Cat6 đạt chuẩn và cắm vào đúng cổng gigabit.
• Đặt router ở vị trí thoáng, gần khu vực sử dụng chính và tránh tủ kín, vật kim loại hoặc nguồn gây nhiễu.
• Ưu tiên băng tần 5 GHz hoặc chuẩn Wi-Fi mới khi cần tốc độ cao ở khoảng cách gần; dùng 2,4 GHz cho vùng xa hơn nếu tín hiệu ổn định.
• Cập nhật firmware router, trình điều khiển card mạng và hệ điều hành của thiết bị.
• Tắt hoặc điều chỉnh các tác vụ sao lưu, tải xuống và tải lên lớn trong thời gian cần độ trễ thấp.
• Bật QoS hoặc kiểm soát băng thông nếu router hỗ trợ, nhưng nên kiểm tra lại vì một số tính năng có thể làm giảm hiệu suất NAT.
• Đo lại bằng kết nối có dây sau mỗi thay đổi để xác định biện pháp nào thực sự hiệu quả.

Khi nào nên liên hệ nhà mạng?

Hãy liên hệ nhà mạng khi tốc độ thấp ổn định trên nhiều thiết bị, cả khi kết nối trực tiếp bằng dây, và không cải thiện sau khi đã thay dây, khởi động lại hoặc kiểm tra router. Cung cấp lịch sử đo ở nhiều thời điểm, kết quả tải xuống và tải lên, độ trễ, máy chủ kiểm tra cùng thông tin về thiết bị sẽ giúp quá trình xử lý nhanh hơn.

Không nên chỉ gửi một ảnh chụp kết quả đo qua Wi-Fi để yêu cầu kết luận. Nhà mạng có thể cần kiểm tra modem, tín hiệu cáp quang, cổng truy cập hoặc tuyến kết nối. Việc đối chiếu với điều kiện kỹ thuật của dịch vụ cũng cần được thực hiện trước khi đánh giá mức độ bất thường.

Kết luận

Giải quyết tốc độ gigabit thấp cần bắt đầu từ phép đo có dây và kiểm tra từng điểm nghẽn trong mạng gia đình. Router, cổng mạng, dây cáp, Wi-Fi, thiết bị đầu cuối và máy chủ đích đều có thể làm tốc độ giảm. Khi đã loại trừ các nguyên nhân nội bộ mà nhiều thiết bị vẫn có kết quả thấp, hãy cung cấp dữ liệu đo đầy đủ cho nhà mạng để được kiểm tra đường truyền.